Baklava Rehberi
Küçük baklava rehberi
On dört çeşit, dört aile, tek bir memleket: Gaziantep. Her çeşidin nereden geldiğini, onu neyin farklı kıldığını ve nasıl yenildiğini anlatıyoruz.
Baklava tek bir tatlı değil, koca bir ailedir. Tepsiden kesilen, sarılan, ince tellerden yapılan; fıstıklı ya da cevizli. Her birinin kendi hikâyesi, sofrada kendi anı vardır.
Bu rehber, çeşitlerimizi Gaziantep’teki bir baklavacının anlatacağı gibi tanıtıyor: adlarıyla, anlamlarıyla ve hangisinin ne zaman yeneceğine dair birkaç sözle.
Bölüm I
Tepsiden
İncecik katlardan yapılan hamur tatlıları Doğu’da çok eskiden beri bilinir. Baklava bugünkü şeklini İstanbul’daki Osmanlı saray mutfaklarında aldı; saray ustaları yufkayı giderek daha ince açtı.
Gaziantep ise bunu ayrı bir sanata dönüştürdü: yörenin fıstığı, sade yağ, şerbet ve arkasından gazete okunacak kadar ince açılmış yufka. Bizde her tepside 40 kat var. Şehir 2015’ten beri UNESCO’nun gastronomi alanındaki Yaratıcı Şehirler Ağı’nda.

Fıstıklı · klasik
Fıstıklı Baklava
Gaziantep’te “baklava” derseniz önünüze bu gelir: iri kesilmiş dilimler, birinci sınıf boz fıstık, üstte altın rengi, çıtır katlar. Her baklavacının ölçüldüğü tat budur.
Sesine kulak verin: iyi baklava ısırınca çıtırdar, tabanı şerbetlidir ama ıslak değildir.
Önerimiz: Oda sıcaklığında, bir ince belli çayla.

Özel · ince kesim
Özel Fıstıklı Baklava
İç harcı klasikle aynıdır ama dilimleri daha küçük ve ince kesilir. Böylece her lokmada daha çok fıstık, daha az hamur olur.
Gaziantep’te misafir ve bayram baklavasıdır: bir dilim tam bir lokma.
Önerimiz: Karışık tabak için ideal; küçük dilimler diğer çeşitlerin yanında güzel durur.

Kuru · az şerbetli
Kuru Fıstıklı Baklava
Kuru baklavaya az şerbet verilir; bu yüzden çok çıtır ve hafif kalır. Baklavayı daha az tatlı sevenler buradan başlamalı.
Şerbeti az olduğu için yola dayanıklıdır ve daha uzun dayanır. Gurbetteki akrabaya götürülen baklava hep budur.
Önerimiz: Kargoyla hediye göndermek için iyi bir seçim.

Çikolatalı · yeni nesil
Çikolatalı Baklava
Tepsinin genç üyesi: klasik katlar ve fıstık, üstüne çikolata. Eski bir tarif değil, bugünün damak tadına bir cevap; çocuklar da büyükler de sever.
Çikolata tatlılığı yuvarlar ve derinleştirir, fıstık yine de hissedilir.
Önerimiz: Farkı tatmak için klasiğin yanında deneyin.

Havuç Dilimi · Antep’in imzası
Havuç Dilimi
Adını şeklinden alır: yuvarlak tepsiden uzun, sivri bir dilim olarak kesilir. Şehir dışında pek bulunmayan bir Gaziantep özelliğidir.
Antep’te çoğu zaman sabah, fırından yeni çıkmış ve sıcakken, bazen kaymakla yenir.
Önerimiz: Fırında kısa süre ısıtın, kokusu tam ortaya çıksın.
Bölüm II
Sarma çeşitler
Burma “bükülmüş”, dürüm “sarılmış” demektir. Yufkalar kat kat dizilmez; fıstıklı iç harcın etrafına sarılır, sonra dilimlenir.
Sarma çeşitlerde hamur az, iç çoktur. Bu yüzden fıstık tadı daha yoğun, ısırığı daha diridir.

Yeşil Burma · en yeşili
Yeşil Burma
Az hamur, bol fıstık: yufka yoğun fıstık harcının etrafına ince ince burulur. Kesitteki parlak yeşil buradan gelir.
Bilenler onu en fıstıklı çeşit sayar: yoğun, kuruyemiş tadında, diri.
Önerimiz: Fıstık için gelenlere.

Sarı Burma · altın rengi
Sarı Burma
Yeşil burma gibi fıstıkla doldurulur ama daha çok hamurla burulur ve altın sarısı olana kadar daha uzun pişirilir.
Yeşil burmadan daha çıtır ve biraz daha tatlıdır. İkisi yan yana fırının ne kadar fark yarattığını gösterir.
Önerimiz: Yeşil burmayla aynı tabakta çok güzel durur.

Dürüm · sarılmış
Fıstıklı Dürüm
Bir yufka fıstıklı harcın etrafına sarılır, pişirilir ve dilimlenir. Kesitte hamur ve fıstıktan bir sarmal görünür.
Toplu, şerbetli ve bol fıstıklı: burma ile tepsi baklavası arasında bir yerde.
Önerimiz: Sert bir Türk kahvesiyle çok iyi gider.
Bölüm III
Tel kadayıf
Kadayıf, sıvı hamurun ince deliklerden dönen sıcak bir sacın üzerine akıtılmasıyla yapılır; hamur anında saç teli inceliğinde pişer. Tel kadayıf Osmanlı’dan beri Türk tatlı mutfağının vazgeçilmezidir.
Sade yağla pişirilip şerbetlenince dışı çıtır, içi şerbetli olur. Kadayıfın sevilen yanı da bu dokudur.

Kadayıf · tel tel
Kadayıf
İki kat tel kadayıfın arasında bir kat fıstık. Sade yağla pişip şerbetlenince dışı çıtır, içi şerbetli olur.
Baklavadan bambaşka bir his: teller çıtırdar, şerbet ortada saklanır.
Önerimiz: Tazesi en iyisi: aldığınız gün ya da ertesi gün.

Burma Kadayıf · tel sarma
Burma Kadayıf
Tel kadayıf fıstıktan bir göbeğin etrafına sarılır ve yuvarlak dilimler halinde kesilir. Her dilimde yeşil bir kalp görünür.
Düz kadayıftan daha diri ve toplu, dilim başına daha fazla fıstık.
Önerimiz: Her çay sofrasında göz doldurur.

Fıstıkzade · fıstığın evladı
Fıstıkzade
Farsça “zade” “evlat” demektir ve ad her şeyi anlatır: içi çekilmiş fıstık, üstü bol diri fıstıkla karışık tel kadayıf.
İki doku buluşur: içi yumuşak ve kremsi, üstü çıtır ve fıstıklı. Vitrinimizin en cömert çeşitlerinden biri.
Önerimiz: Özel günler için ya da sadece kendinize.
Bölüm IV
Cevizli çeşitler
Fıstık Gaziantep’in imzası olmadan çok önce, Anadolu’nun her yerinde baklavanın kuruyemişi cevizdi. Pek çok ailede evde açılan baklava bugün de cevizlidir.
Ceviz daha yumuşak ve hafif buruk bir tat verir. Şerbetle birleşince sıcak, sakin bir tatlılık çıkar; demli çayın yanına çok yakışır.

Cevizli · klasik ceviz
Cevizli Baklava
Türkiye’nin pek çok yerinde bilinen baklava: yufka katları, aralarında ceviz, sade yağla pişmiş ve şerbetlenmiş. Tabakta dört cömert dilim.
Fıstıklıdan daha yumuşak, cevizin hafif burukluğuyla.
Önerimiz: Cevizi fıstığa tercih edenler için doğru seçim.

Özel Cevizli · ince kesim
Özel Cevizli Baklava
Cevizli baklavanın özel hali: daha küçük ve ince kesilir, bir tabağa beş dilim sığar. Her lokmada daha çok ceviz, daha çok çıtırlık.
Fıstıklı özelde olduğu gibi mesele iç ile hamur arasındaki dengedir.
Önerimiz: Fıstıklı çeşitlerle karışık tabak için güzel.

Ev Baklavası · evde açılmış gibi
Cevizli Ev Baklavası
Pastane çeşitlerinden daha şerbetli, iri kırılmış cevizli ve baklava dilimi şeklinde kesilmiş; Türk mutfaklarında bayram için açılan baklava gibi.
Daha az nazlı, daha samimi. Çoğu kişi için tadı anneanne ziyaretini hatırlatır.
Önerimiz: Bir bardak soğuk su ya da çayla, eskisi gibi.
Küçük sözlük
Fıstık – Antep fıstığı. Boz fıstık en yoğun aromalı gri Antep fıstığıdır.
Ceviz – Ceviz içi, iri ya da ince kırılmış.
Yufka – Oklavayla elde incecik açılan hamur yaprağı.
Şerbet – Fırından yeni çıkmış baklavanın üzerine dökülen şeker şurubu.
Sade yağ – Tereyağından elde edilen yağ; hem fırın hem tat için.
Tepsi – Baklavanın piştiği yuvarlak bakır tepsi.
Burma / Dürüm – Bükülmüş / sarılmış: sarma çeşitler.
Kuru – Az şerbetli.
Özel – Daha ince kesilmiş.
Kaymak – Antep’te baklavanın yanına sıkça konan koyu kaymak.
Baklava nasıl yenir?
Oda sıcaklığında, elle, bir ya da iki lokmada. Yanında çay ya da Türk kahvesi, bir de su. Baklavayı buzdolabında saklamayın: hamur yumuşar, şerbet donar.
Saray mutfaklarından Berlin’e baklavanın uzun hikâyesini tarih sayfamızda okuyabilirsiniz.
